Dedemsvaartsche Stoomtramweg Maatschappij (DSM), 1885 - 1937

Gewijzigd: f:06-04-2012

Inhoud:

Links:

Stations: Exploitanten:

Gegevens

Oprichting: 1885 in Dedemsvaart
Opheffing: 1 januari 1936
Concessie:
  • Stadsdienst Zwolle (1 maart 1930 - 28 februari 1935).
Overgenomen door: Eerste Drentsche Stoomtramweg-maatschappij (EDS), 1936
Spoorwijdte: 1067 mm
Lengte lijnennet: 118,8 km
Top

Algemeen

De DSM, opgericht in 1885, bouwt in Overijssel en zuid Drenthe een tramlijnennet op. De exploitatie vindt plaats met stoomlocomotieven. In later jaren gaat de DSM ook busdiensten uitvoeren. In de periode 1930 - 1935 bezit het bedrijf de concessie om in Zwolle een stadsdienst uit te voeren.

Op 1 januari 1936 fuseren de EDS en DSM met elkaar. De gecombineerde maatschappij gaat verder onder de naam EDS. Op verschillende locaties worden de netten met elkaar verbonden, zodat doorgaand goederenvervoer mogelijk wordt. Het personenvervoer wordt op het moment van de fusie al grotendeels met bussen uitgevoerd.

Geen foto beschikbaar
Top

Tramlijn Zwolle - Coevorden

Eind 1897 is een rechtstreekse verbinding beschikbaar tussen Zwolle en Coevorden. De DSM is met de verbinding 8 jaar eerder dan de NOLS. Later verlengt de DSM haar lijn via Klazienaveen naar Ter Apel. De DSM heeft haar lijn uitgevoerd met een spoorwijdte van 1067 mm, waardoor geen doorgaand verkeer met de NOLS mogelijk is. Nadat de NOLS haar spoorlijn Zwolle - Coevorden opent, verdwijnt voor de DSM het doorgaande personenverkeer van Zwolle naar Coevorden. De treinen van de NOLS zijn beduidend sneller dan de trams van de DSM. In het goederenvervoer is meer spraken van concurrentie. In het goederenvervoer is de prijs vaak belangrijker dan de snelheid. De DSM vervoert veel turfstrooisel van het Amsterdamsche Veld naar Zwolle. Speciaal daarvoor heeft de DSM een 7 km lange zijlijn aangelegd naar de Maatschappij Griendtsveen van de industrieel W.A. Scholten.

Sinds het begin van de treindienst op Coevorden in 1905, is daar een kruising met de DSM. In de eerste 2 jaar van de exploitatie van de NOLS is er bij de kruising alleen een wachthuisje aanwezig. Op 11 juni 1907 besteedt de SS onder nummer SS-1113 een woning voor de wachter aan. Het wachthuisje blijft behouden maar wordt bij de bouw van de woning enkele meters verplaatst. In 1948 verwijdert de NS de voormalige DSM tramkruising in Coevorden.

In mei 1907 tekenen de DSM en de NOLS een overeenkomst over de aanleg en het gebruik overlaadsporen op emplacement Coevorden. Op 5 juni 1907 volgt de ministeriƫle goedkeuring. Nog in hetzelfde jaar neemt de DSM de overlaadsporen in gebruik. De sporen liggen achter het DSM gebouw op de plaats waar ook nu nog steeds de losweg van station Coevorden is. De DSM heeft direct na de aanleg al veel profijt van de sporen. In 1910 wordt de situatie van de overlaadsporen van de DSM op het NOLS-terrein gewijzigd, dit in verband met de komst van de Bentheimer Kreisbahn naar Coevorden.

Tussen het tramstation te Heemse van de DSM en het NOLS-station in Hardenberg wordt in 1906 een omnibusdienst ingesteld. Tramreizigers kunnen hiermee aansluiting op de treinen verkrijgen en omgekeerd. Helaas wordt er weinig gebruik van gemaakt en is de dienst slechts van korte duur.

Na de fusie met de EDS wordt de exploitatie in Coevorden uitgevoerd vanuit het DSM-gebouw. Het gebouw van de DSM staat jaren lang wat verloren langs de Krimweg. In 2010 / 2011 wordt het gebouw grondig gerestaureerd en worden zoveel mogelijk historische kenmerken hersteld. Het gebouw wordt in gebruik genomen door makelaar Bentum en Dragtsra. Het krijgt in 2011 het predikaat "Monument van het jaar 2011".

[coevorden_007]
DSM-station in Coevorden. Op de achtergrond is wachterswoning nummer 7 zichtbaar.
Ansichtkaart, uitgegeven door J. Fokke, boekhandel in Coevorden, kaart is gestempeld in 1916.

[tram_eds_005]
Het voormalige DSM-station nu getooid met de naam EDS te Coevorden. Rechts komt een stoomlocomotief van het overslagspoor met de NOLS. In het midden staan de vrachtauto's, die de tram overbodig zullen maken.
Foto H. Bekman, 1938
Collectie Roelof Boelens.

[tram_dsm_001]
Het voormalige DSM-station nu weer voorzien van de letters DSM te Coevorden.
Foto R. van Wissen, 29 mei 2004.
Top

Busdienst Zwolle - Coevorden

Reeds eind 1923 begint de DSM een tramvervangende busdienst op het traject Dedemsvaart-dorp - Zwolle. Met de winterdienstregeling van 1 oktober 1934 rijden de bussen ook tussen Dedemsvaart-dorp en Coevorden.

Geen foto beschikbaar
Top

Stadsdienst Zwolle

Na het debacle met de firma Doncker moet de gemeente Zwolle op zoek naar een andere exploitant van de stadsdienst. In september 1929 wordt in een buitengewone raadszitting over het onderwerp besproken. Een voorstel om als gemeente zelf een exploitatiemaatschappij op te richten wordt verworpen met 15 tegen 8 stemmen.

Daarnaast ligt er een voorstel op tafel van B en W van Zwolle om de exploitatie voor 5 jaar te gunnen aan de DSM. De directie van DSM is bereid de exploitatie 5 jaar lang uit te voeren als de gemeente Zwolle voor de eerste 3 jaar een jaarlijkse subsidie geeft van NLG. 4.000,--. Voor dat bedrag krijgt de gemeente Zwolle een ringlijn die in 2 richtingen wordt bereden en een lijn Veerallee - Zwolle. Dit voorstel wordt met 13 tegen 10 stemmen aangenomen. De gemeenteraad eist wel dat de dienstregeling, arbeidsvoorwaarden personeel en de tarieven ter goedkeuring aangeboden moeten worden.

Op 1 maart 1930 begint de DSM met het rijden van de stadsdienst. In de laatste 2 jaar wanneer de DSM geen geld meer krijgt van de gemeente blijkt een rendabele exploitatie niet mogelijk. Als in 1934 de onderhandelingen over een nieuwe concessie beginnen haakt de DSM af. De door de gemeente Zwolle gestelde voorwaarden zijn niet aantrekkelijk. Op 28 februari 1935 loopt de concessie af. De firma A.H. Hardon neemt de concessie over.

Geen foto beschikbaar
Top