Station Stadskanaal Hoofdstation, voorheen Stadskanaal

Gewijzigd: f:24-03-2017

Inhoud:

Links:

Exploitant: Voormalige exploitanten: Voormalig aansluitend vervoer: Fabrieksaansluitingen: Overige:

Gegevens station

Afkorting: Skn
Positie 1: km 106,624, linkerzijde voor de lijn Zwolle - Stadskanaal
Positie 2: km 0,000, rechterzijde voor de lijn Stadskanaal - Zuidbroek
Adres: Stationsstraat
Top

Exploitatie

Geopend als station aan de spoorlijn Stadskanaal - Assen. Aansluitend geopend voor de verbinding Zwolle - Stadskanaal. In 1910 komt ook de verbinding naar Zuidbroek in exploitatie.
Geopend: Gesloten:
Personenvervoer: 15 juni 1905
25 mei 1940
27 juni 1945
15 mei 1939
17 september 1944
17 mei 1953
Goederenvervoer: 15 juni 1905 27 mei 1990
Locomotievendepot: 15 juni 1905 22 mei 1937
De naam van het station is bij de opening alleen Stadskanaal. Het bijvoegsel Hoofdstation (HS) komt er bij als de halte Boerveensche Mond op 16 juni 1915 verandert in Stadskanaal Pekelderweg. Na de sluiting van station Stadskanaal Pekelderweg verdwijnt het bijvoegsel Hoofdstation weer.
Top

Gebouwen

Stationsgebouw I, NOLS

Stationsgebouw van het type NOLS 2e klasse. Het stationsgebouw is aanbesteed met bestek NOLS-16. Na de bouw wordt aan de perronkant een erker gebouwd van waaruit de stationschef beter zicht heeft over het emplacement richting de brug over het Boerveenschemond. Nog voor de uitbreiding is het stationsgebouw aangesloten op de plaatselijke elektriciteitsvoorziening. De aansluiting is bovengronds met lijnen gerealiseerd. Vanaf het aansluitpunt gaan de kabels het gebouw in.

Vanwege het groeiende treinverkeer naar Zuidbroek, Assen en Coevorden is het stationsgebouw na enkele jaren te klein geworden. Een uitbreiding van stationsgebouw van Stadskanaal besteedt de SS op 19 augustus 1913 aan. De uitbreiding bestaat uit het maken van een wachtkamer en een bovenwoning voor depotchef. Bij de uitbreiding sneuvelt de oorspronkelijke reizigersaccommodatie die aan de zuidzijde van het gebouw is gebouwd. Het oude gedeelte is te herkennen aan de wit geplamuurde muren, terwijl het nieuwe gedeelte gewoon een bakstenen uiterlijk heeft. Zowel de woning van de stationschef in het oude deel als de woning van de depotchef in het nieuwe deel worden voorzien van zonneblinden.

Het stationsgebouw is op de goederenloods na in maart 1979 afgebroken. Waarbij begonnen wordt aan de zijde van de latere uitbreiding. In 1987 is het restant van de goederenloods afgebroken.

[stadskanaal_001]
Station Stadskanaal tijdens de bouw. De gebouwen zijn zichtbaar klaar. Er is echter geen rails te zien op de afbeelding.
Ansichtkaart, 1905.

[stadskanaal_142]
Gebouwen en emplacement in aanbouw. De rails zijn zojuist gelegd maar nog niet afgewerkt.
Collectie R. Boelens, circa 1905.

[stadskanaal_002]
Stationsgebouw van Stadskanaal straatzijde na de uitbreiding. Links voor de stoep ligt vermoedelijk de rails voor de tram.
Ansichtkaart, jaren '20.

[stadskanaal_004]
De goederenloods na de afbraak van het stationsgebouw.
Foto R. van Wissen, 6 december 1986.

Stationsgebouw II, STAR

De STAR onderhoudt van een toeristische stoomtrein op de lijn Musselkanaal - Stadskanaal - Veendam. Om de reizigers op te vangen en de sfeer van weleer terug te krijgen heeft de STAR op de plaats van het oorspronkelijke stationsgebouw een nieuw gebouw neergezet. In eerste instantie bestaat de accommodatie uit een deel van een voormalig schoolgebouw. In 1997 laat de STAR aansluitend op de tijdelijke voorzieningen een stenen stationsgebouw neerzetten. Het uiterlijk van dit gebouw heeft enige trekken van het oude stationsgebouw, toch zijn er duidelijke verschillen. In het gebouw is net als op het origineel een tegeltableau met de naam Stadskanaal aangebracht. De officiële opening van het gebouw vindt plaats op 16 september 1998. Sinds 2001 is het stationsgebouw van de STAR een Huis der Gemeente, waardoor het voor belangstellenden mogelijk is om in het gebouw te trouwen.

[stadskanaal_009]
Het stationsgebouw van de STAR.
Foto R. van Wissen, 29 mei 2004

Nevengebouw, NOLS

Tussen het stationsgebouw en het locomotievendepot staat het nevengebouw. Het nevengebouw is aanbesteed met bestek NOLS-16. Het is van het oorspronkelijke grote type met versprongen gevel van de ruimte voor treinpersoneel. Het gebouw heeft er tot na de beëindiging van het personenvervoer in 1953 gestaan daarna is het afgebroken, vermoedelijk begin jaren van 60 van de 20e eeuw. In het gebouw is in die tijd een woning met werkplaats (smederij ?) gevestigd.

[stadskanaal_017]
Foto van het stationsgebouw na het beeindigen van het personenverkeer (perron is verwijderd). Tussen het stationsgebouw en de locomotievenloods staat het nevengebouw.
Foto collectie André Pathuis.

[nevengebouw_02a_v1.00]
Nevengebouw (perronzijde) zoals dat bij het station Stadskanaal wordt gebouwd.
Tekening R. van Wissen.

Locomotievenloods, NOLS

In Stadskanaal laat de NOLS een rechthoekige locomotievenloods bouwen van 50 bij 11 meter. (bestek NOLS-16). In de loods liggen 2 sporen. De muren zijn van steen. Het dak is opgebouwd uit Polonceau-spanten. Bij het depot komt een bergplaats voor kolen en een loodsje voor het opslaan van takkenbossen. Deze takkenbossen dienen voor het aansteken van het vuur in de stoomlocomotieven. In het gebouw zijn aanwezig een machinistenkamer, een bureau van de depotchef, een magazijn en een smederij.

In verhouding tot de faciliteiten van Coevorden is het depot Stadskanaal eenvoudiger van opzet. De faciliteiten zijn echter te mager om de dienst goed uit te kunnen voeren. Al spoedig wordt het depot uitgebreid met extra voorzieningen. Op 11 juni 1907 besteedt de SS bestek SS-1111 aan. Dit bestek omvat het wijzigen en maken van sporen en wissels, het maken van een aanbouw voor dienstlokalen aan de locomotiefloods, het inrichten van het bestaande smederijlokaal tot bad- en wasinrichting, het maken van askuilen, het maken van een waterkraan in de locomotiefloods en diverse andere werken.

Na het sluiten van depot Stadskanaal op 22 mei 1937 neemt depot Groningen de complete dienst over. Na de sluiting van het depot blijft het gebouw staan en heeft nog diverse functies vervuld, o.a. als houtopslag voor de firma Huizinga en als busgarage. In juli 1964 denken een 6-tal jongeren van 12 en 13 jaar al dat het gebouw gesloopt gaat worden en gooien 60 ramen in. De firma Huizinga is dagen bezig om het glas tussen het opgeslagen hout voor fijn timmerwerk te verwijderen. De locomotievenloods in de jaren daarna in meerdere delen gesloopt. Het hogere watergebouw aan de achterzijde valt als eerste ten prooi aan de slopershamer. Daarna het uitstekende lagere gedeelte aan de noordzijde. Het laatste restant van de locomotievenloods is in 1987 gesloopt.

Voor het keren van de stoomlocomotieven is er naast het depot een draaischijf. Deze draaischijf heeft beperkte afmetingen, er kan bijvoorbeeld geen stoomlocomotief van de NS-serie 1600 gedraaid worden. De draaischijf is omstreeks 1956 verwijderd. De kuil is tot de reconstructie van het emplacement door de STAR in 2006 / 2007 nog zichtbaar. Bij de reconstructie wordt op de plaats van de oorspronkelijk draaischijf sporen gelegd.

Na de Tweede Wereldoorlog gebruikt Houthandel Landeweer & Somer het terrein naast de locomotievenloods als opslagterrein.

[stadskanaal_013]
Locomotievenloods na de Tweede Wereldoorlog.
Foto J.C. van der Ploeg.

Privaatgebouwtje, NOLS

Bij de locomotievenloods wordt een privaatgebouwtje neergezet. Dit houten gebouwtje maakt deel uit van bestek NOLS-16. In het gebouwtje bevinden zich 2 privaten.

Geen foto beschikbaar

Locomotievenloods, STAR

Voor het stallen en onderhouden van haar materiaal bouwt de STAR 2 loodsen op het emplacement.

[stadskanaal_022]
Beide loodsen voor het stallen en onderhouden van het materieel van de STAR.
Foto R. van Wissen, 29 mei 2004.

Rijtuigenloods, STAR

In het kader van het Masterplan uit 2006 bouwt de STAR in 2007 ongeveer op de plaats van de vroegere NOLS-locomotievenloods een nieuwe stenen rijtuigenloods. De nieuwe loods heeft enige uiterlijke kenmerken van de oorspronkelijke locomotievenloods van de NOLS, maar is in grote lijnen een nieuw ontwerp. De nieuwe loods bezit 3 in plaats van 2 sporen zoals in de oude loods. De toegangen van de sporen hebben een fraaie ronde boog aan de bovenzijde. Met behulp van roldeuren kunnen de toegangen worden afgesloten. Aan de zijde van het stationsgebouw bevindt zich de publieksingang van de rijtuigloods. De deur bevindt zich in het midden van de kopse kant. Rechts na de ingang is een balie met bureaugedeelte waar kaartverkoop plaats vindt. Naast de balie bevinden zich tevens de toiletten. Als de bezoeker verder doorloopt komt hij in de vergaderruimte annex educatievecentrum van de STAR. Vandaar uit is ook toegang tot de sporen in de loods. Boven de vergaderruimte bevindt zich een ruimte die gebruikt wordt voor museumdoeleinden. Deze ruimte is via een vaste trap bereikbaar. Speciaal voor gehandicapten is een lift aangelegd. Vanuit de museumruimte hebben de bezoekers een goed overzicht over de sporen in de rijtuigloods.

Op vrijdag 12 januari 2007 metselt gedeputeerde Hans Gerritsen van de provincie de zogenaamde "Eerste steen" van de nieuwe rijtuigloods. Met deze handeling wordt het startsein gegeven voor de laatste fase van het Masterplan. De "Eerste steen" bevindt zich rechts naast de publieksingang. Bovenin de gevel is het jaartal 2007 ingemetseld.

Eind 2007 worden in de rijtuigenloods sporen gelegd, waarna de bestrating in de loods aangebracht wordt.

[stadskanaal_024]
De nieuwe stenen rijtuigenloods in aanbouw op het terrein van de STAR.
Foto R. van Wissen, 30 juni 2007.

[opendag_star_2008_095]
De rijtuigenloods voorzien van groene roldeuren en aangesloten sporen.
Foto R. van Wissen, 20 september 2008.

Weg en Werken loods, STAR

Op het emplacement tegen de kopse kant van de spoorweghaven bouwt de STAR een loods voor de afdeling Weg en Werken. De basis van de loods is een stalen frame. Om het frame wordt een stenen buitenkant gemetseld. In de loods zijn 2 sporen aanwezig. Net als in de rijtuigloods worden de toegangen van de sporen met roldeuren afgesloten. Eind 2007 is de loods aan de buitenkant gereed en wordt begonnen met het aanbrengen van sporen.

[opendag_star_2008_078]
De STAR-loods Weg en Werken.
Foto R. van Wissen, 20 september 2008.

Waterreservoir, STAR

Nabij de STAR locomotievenloods is een houten waterreservoir gebouwd. Het ontwerp van het gebouw is afgeleid van de NOLS-waterreservoirs die ooit in Ommen, Emmen en Gasselternijveen hebben gestaan. In september 2008 is de opbouw van het gebouw aanwezig. Een gietijzeren waterbuis om de locomotieven te vullen ontbreekt nog.

[opendag_star_2008_074]
Waterreservoir in aanbouw nabij de locomotievenloods van de STAR.
Foto R. van Wissen, 20 september 2008.

Bergplaats voor kolen, NOLS

De bergplaats voor kolen is aanbesteed met bestek NOLS-16 en is gesitueerd tussen 2 sporen. De bergplaats voor kolen bestaat uit een tapsvormige houten opbouw. De opbouw heeft een hoogte van 3,85 meter. De korte kant heeft een breedte van 2,50 meter, terwijl de lange kant een breedte heeft van 4,75 meter. De lengte bedraagt 21 meter. Ongeveer in het midden bevindt zich aan weerskant een dubbele houten toegangsdeur. De onderkant van deze deuren bevindt zich op 1,17 boven het maaiveld en is middels een houten trapje met bordes bereikbaar. De bergplaats voor kolen is inmiddels afgebroken.

Geen foto beschikbaar

Loodsje voor takkenbossen, NOLS

Het loodsje voor takkenbossen is aanbesteed met bestek NOLS-16. Het houten gebouw is symmetrisch van opbouw. De lengte en breedte bedragen allebei 6 meter. Het dak is puntvormig. De top van gebouw bevindt zich op 6,25 meter boven het maaiveld. Aan een zijde bevindt zich een dubbele deur. Het gebouw is inmiddels afgebroken.

Geen foto beschikbaar

Loodsje voor takkenbossen, STAR

Voor de opslag van aanmaak hout bouwt de STAR een takkenloods. Het takkenloodsje staat bij werkplaats.

Geen foto beschikbaar

Verhoogde seinpost Gasselternijveensche Mond (Post I), NOLS

In 1910 laat de SS een seinpost bouwen bij de brug over de Gasselternijveensche Mond. Het uitzicht vanuit de seinpost is blijkbaar niet voldoende daar de SS in 1911 reeds opdracht geeft de seinpost te verhogen. Het gebouw bestaat uit een stenen onderbouw met daarop een houten opbouw waarin zich de eigenlijke seinpost bevindt. De seinwachter moet met een trap aan de buitenkant naar boven. De NS laat de seinpost in 1978 afbreken.

[stadskanaal_012]
Brug over de Gasselternijveenschemond met links de verhoogde seinpost.
Ansichtkaart

[stadskanaal_030]
Verhoogde seinpost bij de brug over de Gasselternijveenschemond. Op de achtergrond het vertakkingssein voor de richtingen Zuidbroek en Assen.
Foto P. Collet, 2 november 1975.

Verhoogde seinpost, STAR

In het verlengde van het eerste perron bouwt de STAR een verhoogde seinpost. Qua uitvoering lijkt dit gebouw op het origineel dat vroeger bij de brug heeft gestaan. Het onderste gedeelte bestaat uit een stenen opbouw. Bovenop staat een houten opbouw, waarin de bedieningstoestellen komen te staan. In september 2007 is de trap naar de opbouw nog niet aanwezig. Wel is voor de deur een houten bordes zonder leuningen aanwezig.

[opendag_star_2008_105]
Verhoogde seinpost in aanbouw aan het eind van het perron.
Foto R. van Wissen, 20 september 2008.

Brugwachterswoning, Gasselternijveensche Mond (nummer 11)

De brugwachterwoning voor de brug over het Gasselternijveensche Mond is aanbesteed met bestek NOLS-16. De woning heeft op de begane grond een keuken, woonkamer, slaapkamer en 2 bedstedes. In de gang is een toilet en een portaal met een trap naar de zolder. Onder de trap is een voorraadkast. Op zolder is ruimte voor 2 kleine kamers. De woning is inmiddels afgebroken.

[stadskanaal_141]
Brug en brugwachterwoning in aanbouw. Er staan meerdere bouwketen rond het werkterrein.
Collectie R. Boelens, circa 1905.

Woning brugwachter Stadskanaal

De hele toegangsweg tot en met de overbrugging van het Stadskanaal, die voor het station langs loopt, is oorspronkelijk eigendom van de NOLS. Om de reizigers de mogelijkheid te gegeven om het station te bereiken moet de NOLS er voorzorgen dat er een brug komt. Bestek NOLS-28 behelst de bouw van deze brug. De bouw wordt in 1904 gegund aan W.F. Staal uit Almelo. Deze is bereid de klus voor NLG 4.600,-- te klaren. Het Stadskanaal wordt in die tijd druk gebruikt door schippers die met hun boten vol turf op weg zijn naar de stad Groningen. Zodoende moet er een brugwachter komen om de draaibrug te bedienen als er een boot nadert. Om de brugwachter onder te brengen wordt een brugwachterswoning gebouwd. Voor deze brugwachterswoning wordt er in 1904 een bestek gemaakt. Dit bestek NOLS-31 wordt gegund aan A. Boezeman te Stadskanaal. Deze is bereid voor een bedrag van NLG 5.346,-- de woning te bouwen. Hij blijft hiermee ruim driehonderd gulden onder de beraming van de NOLS. Toch heeft hij degelijk werk afgeleverd getuige het feit dat de woning er nog steeds staat.

Op de dag van de opening van het traject Assen - Stadskanaal is er met de gemeente Onstwedde nog geen overeenkomst over de bediening van de brug. De NOLS stelt daarom als tijdelijke brugwachter Lammert Dost uit Onstwedde aan. Hij is losse arbeider en tevens onbezoldigd rijkswachter. Op 15 juni 1905 is het brugwachtershuis nog niet voor bewoning gereed. Als compensatie krijgt Lammert 1 gulden loonsverhoging per week zolang de woning nog niet klaar is. Op het moment dat de woning gereed is mag hij deze betrekken en wordt zijn loon teruggebracht op 5 gulden per week.

De gemeente Groningen eigenaar van het Stadskanaal gruwelt van de gedachte dat een spoorwegmaatschappij middels het al dan niet bedienen van een brug het scheepvaartverkeer in het Stadskanaal kan beïnvloeden. De gemeente Groningen wil dan ook zo snel mogelijk na het gereedkomen van de brug deze in eigendom krijgen. In eerste instantie zien de spoorwegen een verkoop niet zitten, maar uiteindelijk stemmen ze toch in. In 1912 komen de brug over het Stadskanaal en de bijbehorende woning in eigendom van de gemeente Groningen.

[stadskanaal_010]
Brugwachterswoning van de NOLS bij de toegangsweg over het Stadskanaal.
Foto R. van Wissen, 29 mei 2004.

Seinpost 1e perron

Tussen 1920 en 1924 komt er een seinpost op het eerste perron. Deze wordt in 1950 overgebracht naar het hoofdgebouw en in 1958 in zijn geheel opgeheven.

[stadskanaal_003]
Ansichtkaart van het stationsgebouw van Stadskanaal op de voorgrond is de seinpost zichtbaar.

Wachthuisje

Bij de spooraansluiting van de strokartonfabriek " Ons Belang " naast de overweg met de Gasselterstraat bouwt de NOLS een stenen wachthuisje. De wachthuisje maakt onderdeel uit van bestek NOLS-16. De binnenmaten van het huisje zijn 2 bij 2 meter. In het gebouwtje is een kachel aanwezig getuige de flinke schoorsteen op het schuine dak. Aan een kant bevindt zich de deur. De 3 andere kanten van het gebouwtje hebben een klein raampje. Inmiddels is het gebouwtje afgebroken.

[wachthuis_skn_v1.00]
Wachthuisje (voorkant) zoals dat bij de spooraansluiting wordt gebouwd.
Tekening R. van Wissen.

Woning wegopzichter

In 1916 koopt de SS een woning die staat aan de Drouwenermond. De woning is in een slechte staat van onderhoud. In 1920 moet de woning zeer urgent worden verbeterd. In de woning wordt een kantoor gebouwd. Tevens worden op de zolder slaapvertrekken gebouwd. In de tuin komt een bergplaats. Na deze verbouwingen is het woongenot verbeterd, maar de situatie is nog niet optimaal. In 1921 komt er gasverlichting in de opzichterswoning.

Geen foto beschikbaar
Top

Emplacement

Het station heeft 3 sporen langs een perron. Het eerste perron ligt voor het stationsgebouw. De perrons 2 en 3 liggen samen op een eilandperron voor het stationsgebouw. Dit eilandperron is via oversteekplaatsen vanaf het eerste perron bereikbaar.

Door het steeds toenemende treinverkeer in de begin jaren is het emplacement vele keren met een aantal sporen uitgebreid. Voor het stationsgebouw komen overloopwissels tussen de sporen 1 en 2. Ook tussen de sporen 3 en 4 komen een overloopwissels. Naast perronsporen moeten er ook sporen aanwezig zijn voor het opstellen van rijtuigen. De meeste treinen hebben namelijk hun eindpunt in Stadskanaal. Om de treinen weer ingereedheid te brengen voor een volgende dienst moet er heel wat worden gerangeerd.

De locomotievenloods is bereikbaar via de draaischijf. Vanaf de draaischijf lopen 2 sporen richting de loods. Het westelijke spoor heeft oorspronkelijk echter een boogstraal van 100 meter. Hierdoor zijn er meerdere ontsporing gebeurd. Rond 1913 verruimen de spoorwegen de aansluiting enigszins.

De EGTM legt rond 1908 een spoor aan naar het station van Stadskanaal. Het spoor loopt over de brug over het Stadskanaal en eindigt op het stationsplein. In de jaren 10 leggen de spoorwegen ten noorden van het stationsgebouw een extra losspoor aan om de overslag naar de trams van de EGTM makkelijker te maken.

Met de verwachte komst van de STAR-lijn Stadskanaal - Ter Apel - Kellerberg in de jaren 10 van de 20e eeuw zijn er grootste plannen met het emplacement van station Stadskanaal. Begin 1916 melden de media dat er plannen zijn voor een groot rangeerterrein met 18 sporen. De havensporen moeten eveneens flink worden uitgebreid. De perrons worden verlengd tot 280 meter. Tevens zouden er diverse woningen voor het spoorwegpersoneel bijgebouwd worden. De Eerste Wereldoorlog remt de plannen voor de STAR-lijn behoorlijk af. Als begin jaren 20 daadwerkelijk met de bouw wordt begonnen, zijn de plannen qua omvang getemperd. In 1921 begint de NS met het leggen van 4 extra lange goederensporen en wordt het 2e perron verlengd.

Na de sluiting van het reizigersvervoer wordt het emplacement stukje bij beetje vereenvoudigd en worden overbodige sporen en wissels opgeruimd. Toch heeft het emplacement ook in de jaren 70 en 80 van 20e eeuw nog steeds een flinke omvang.

In de jaren 80 van de 20e eeuw gebruiken de spoorwegen het emplacement veelal voor het opstellen van oude en overbodige goederenwagons.

Vanaf 1992 heeft de STAR bezit genomen van het emplacement en wil het weer terug brengen in de oorspronkelijke staat. In het kader van het Masterplan dat vanaf 2006 tot uitvoer komt, wordt het emplacement gerenoveerd. In 2007 worden 3 sporen gelegd naar de inbouw zijnde nieuwe stenen rijtuigenloods. De loods wordt rechtstreeks aangesloten op het emplacement en niet zoals vroeger via de draaischijf. De rijtuigloods is in te rijden vanuit de richting Musselkanaal, waarbij de sporen richting draaischijf worden gekruisd. Om deze rechtstreekse aansluiting mogelijk te maken, moet de nieuwe draaischijf meer richting Musselkanaal schuiven. De nieuwe draaischijf ligt nu enkele tientallen meters zuidelijker dan het oorspronkelijke NOLS-exemplaar.

De nieuwe draaischijf wordt aangesloten met 2 sporen vanaf het emplacement. Vanaf de draaischijf is er toegang tot een klein opstelspoortje dat verder geen verbinding heeft met de rest van het emplacement. Op de draaischijf kunnen locomotieven met een lengte van 20 meter worden gedraaid. Dat is beduidend meer dan in de tijd van de NOLS toen met name de lengte van de draaischijf een belemmering in de keuze van locomotieven was.

Reeds in 1999 vinden de medewerkers van de STAR in het Deense Tonder een oude draaischijf. De draaischijf is eigendom van een opgeheven club van spoorwegenthousiasten. In juni 2005 komen de onderdelen aan in Stadskanaal. De draaischijf is bij de afbraak in Denemarken behoorlijk beschadigd. Tevens is er behoorlijk wat roest te zien. In april 2006 gaat de draaischijf naar de firma Bouman te Hoogeveen. Via de Deense spoorwegen is de STAR in het bezit gekomen van de bouwtekeningen van de draaischijf en de bijbehorende put. Met deze informatie is de STAR in staat om er weer een werkend geheel van te maken.

Aan de noordzijde worden langs beide zijden van de spoorweghaven weer sporen gelegd.
Top

Spoorweghaven

Aan de Gasselternijveenschemond even ten noorden van het station Stadskanaal komt een inham die dienst gaat doen als spoorweghaven. Deze inham ligt tussen de spoorbrug over de Gasselternijveenschemond en de aansluiting van deze mond op het Stadskanaal. Door de aansluiting op het Stadskanaal en het Gasselternijveenschemond is er een groot achterland dat eenvoudig via deze kanalen bij de spoorweghaven kan komen. In de spoorweghaven van Stadskanaal is het dan ook meestal een komen en gaan van schepen. Zeker in het oogstseizoen heerst er topdrukte. Aan beide zijden van de haven komt een overlaadspoor voor het opstellen van goederenwagons. Langs de haven hebben diverse handelsfirma's loodsen voor de opslag van goederen en gereedschap. In 1917 verlengt de SS de spoorweghaven met 60 meter om te capaciteit te vergroten.

De spoorweghaven is aan twee kanten voorzien van overlaadsporen. Het spoor aan de oostkant wordt het eerst verwijderd. Later is ook het spoor aan de westkant van de haven verwijderd. De haven is nog steeds bereikbaar voor schepen vanuit het Stadskanaal. Het tussenliggende voetgangers bruggetje is draaibaar. Eind 20e eeuw is de haven gesaneerd en uitgebaggerd tot een diepte van 2 meter.

In 2007 brengt de STAR de spoorweghaven weer tot leven door aan beide zijden van het water weer sporen aan te leggen. Om dit mogelijk te maken wordt eerste de grond verstevigd door het aanbrengen van een laag schoon zand.

[stadskanaal_011]
Ansichtkaart van de spoorweghaven in Stadskanaal. Rechts zijn de verhoogde seinpost en de brugwachterswoning zichtbaar.

[HUA_007]
Goederenoverslag tussen scheepvaart en spoorwegen met behulp van een mobiele kraan. Op de achtergrond is de brugwachterwoning te zien.
Foto D.C. Gerdessen, Collectie Het Utrechts Archief, Catalogusnummer 169677, ergens tussen 1945- 1950.

[stadskanaal_026]
Het spoor aan de oostzijde van de spoorweghaven wordt herlegd.
Foto R. van Wissen, 30 juni 2007.

[stadskanaal_027]
Het spoor aan de westzijde van de spoorweghaven wordt herlegd. Op de achtergrond de nieuwbouw van de STAR.
Foto R. van Wissen, 30 juni 2007.
Top

Brug Gasselternijveenschemond

Even voordat de treinen uit Gasselternijveen en Zuidbroek het station Stadskanaal binnenrijden passeren zij de Gasselternijveenschemond. Over dit kanaal wordt een dubbelporige brug gebouwd. In de eerste jaren is het westelijke spoor bedoeld voor de treinen richting Gasselternijveen. Het oostelijke spoor wordt bereden door de trein van en naar Zuidbroek. Na de spoorverdubbeling op het traject Stadskanaal - Gasselternijveen in 1922 komen er na de brug ook nog enkele wissels te liggen. Zodoende is het mogelijk dat er zowel komende als gaande treinen van en naar Gasselternijveen te gelijk behandeld kunnen worden. In april 1978 is het spoor richting Gasselternijveen afgebroken. Er rest alleen nog een enkelsporige brug richting Zuidbroek. Deze enkelsporige brug kan niet meer bewegen.

ProRail vervangt op 7 juli 2007 de dubbelsporige draaibrug over de Oude Boarnse bij Akkrum door een nieuwe hoger gelegen brug. De STAR krijgt de oude brug in haar bezit. Aannemer Haverkort Voormolen brengt de brug naar een metaalbewerkingsbedrijf in Hoogeveen. Het is de bedoeling dat na aanpassingen aan de brug, deze de oude enkelsporige brug over de Gasselternijveenschemond gaat vervangen. In oktober 2007 is de oude brug over de Gasselternijveenschemond verwijderd en is de aannemer bezig met het aanpassen en saneren van de bruggenhoofden.

In 2008 liggen de beide bruggen uit Akkrum op hun plaats. De brug bestaat uit 2 onafhankelijke vaste delen. Voorlopig wordt alleen het oostelijke deel van de brug gebruikt. Het westelijke deel is al wel voorzien van rail klemmen maar is niet voorzien van rails.

[stadskanaal_008]
Brug over de Gasselternijveenschemond. Goed zichtbaar is dat de 2e brug verwijderd is.
Foto R. van Wissen, 29 mei 2004.

[stadskanaal_055]
Nieuwe bruggen over de Gasselternijveenschemond. Op de 2e brug zijn eveneens railklemmen aangebracht.
Foto R. van Wissen, 20 september 2008.
Top

Personeel

Functie: Van: Tot: Naam: Opmerking:
Stationschef 15-06-1905 ? ? -
Stationschef rond 1913 ? W. ten Haaf -
Stationschef 1e klasse ? 01-05-1925 R.C. Berhardi Vertrekt naar Oldenzaal A.S., sinds 1926 stationschef te Zutphen alwaar hij in 1934 op 59-jarige leeftijd overlijdt.
Stationschef 1e klasse 1925 ? J. Soeterik Afkomstig uit Hoogeveen.
Stationschef 1e klasse 1927 ? E. Wilmink Voorheen stationschef 2e klasse te Coevorden.
Stationschef 1e klasse 01-05-1936 01-10-1936 H.G.W. Blijham - Voorheen stationschef te Winschoten.
- Vertrek als stationschef naar Meppel.
Stationschef 1e klasse B 01-10-1936 01-02-1940 H.B. Reijntjes - Voorheen stationschef 2e klasse te Zeist.
- Daarna eervol ontslagen vanwege pensioen.
Stationschef 01-02-1940 ? ? -
Stationschef 3e klasse 07-1942 ? A. Heertjes Voorheen stationschef 3e klasse te Zaandam.
Stationsambtenaar 1925 Na 1935 A. Veneman - Voorheen assistent v.d. stationsdienst.
- Op 24 april 1935 25 jaar in dienst van NS.
Stationsambtenaar ? 14-02-1933 A. Medendorp Verongelukt op het emplacement.
Stationsambtenaar ? 1940 B. Noordhuis Vertrekt naar Groningen.
Assistent v.d. stationsdienst ? 1929 M. Wieringa Vertrekt naar Weimerd.
Opzichter Ca 1910 ? Dalmulder -
Klerk 1905 ? W. Meertens -
Commies ? ? ? -
Arbeider-telegrafist ? ? ? -
Goederenklerk-stationsassistent 01-09-1911 ? J.M. Marwitz Voorheen klerk-telegrafist
Ladingmeester ? ? ? -
Voorman-arbeider ? ? ? -
Schaalknecht ? ? ? -
Rangeerder ? ? ? -
Arbeider ? ? ? -
Arbeider ? ? G.B. Bos Rond 1919
Loopjongen ? ? ? -
Depotchef 2e klasse 1927 ? D. Hanning Voorheen opzichter-machinist te Groningen
Depotchef 2e klasse 1929 1932 H.J. Bax - Afkomstig uit Amsterdam.
- Vertrekt naar Amsterdam Rietlanden als onderdepotchef.
Depotchef 2e klasse 1932 05-1934 J. Lutje Schipholt - Voorheen opzichter-machinist te Aalsmeer.
- Vertrek als onderdepot-chef naar Eindhoven.
Depotchef 2e klasse 05-1934 ? W.C. Dansdorp Voorheen onderdepot-chef te Eindhoven.
Depotchef 2e klasse 01-09-1934 ? C. Krijgsman Voorheen opzichter-machinist te Zutphen
Opzichter-machinist ? 1932 B. Ludolphij Vertrekt naar Enkhuizen als depotchef 3e klasse
Onder-machinist ? ? Meijer 26-9 gepromoveerd tot machinist 2e klasse
Machinist 2e klasse 1-8-1910 1-2-1915 J.R. Dijkstra - Afkomstig uit Leeuwarden 29-8-1914 gepromoveerd tot machinist 1e klasse.
- Vertrekt naar Delfzijl.
Machinist 2e klasse 1-8-1910 ? J.P.J. Lenstra Afkomstig uit Groningen
Machinist ? ? D. van der Meer Rond 1919
Machinist ? ? W. Beek Rond 1919
Onder-machinist 1-9-1910 ? ? J. Rijkens Afkomstig uit Nieuwe Schans
Leerling-machinist 1-8-1910 ? H.W. v.d. Velde Afkomstig uit Maastricht
Leerling-machinist 1-8-1910 ? W. Vos Afkomstig uit Maastricht
Leerling-machinist 1-8-1910 ? R. Eekhof Afkomstig uit Maastricht
Leerling-machinist 1-8-1910 ? F. Pals Afkomstig uit Emmerik
Leerling-machinist 1-8-1910 ? R. Mulder Afkomstig uit Zutphen
Locaaltrein conducteur ? ? W. Bobbink Rond 1919
In december 1938 zijn er plannen om het stukgoedvervoer van en naar Stadskanaal over te geven aan de ATO. Hierdoor ontstaat er een personeelsoverschot van 10 man in Stadskanaal.
Top

Gegevens plaats

Algemeen

De plaats Stadskanaal is van oorsprong een veenkoloniaaldorp, maar heeft zich ontwikkeld tot een moderne plaats. De plaats wordt gekenmerkt door zijn lintbebouwing langs het gelijknamige kanaal. Het Stadskanaal wordt gegraven in de 2e helft van de 19e eeuw. Deze lintbebouwing zorgt er tevens voor dat het station voor slechts weinig mensen makkelijk te voet te bereiken is. Pas na de Tweede Wereldoorlog wordt de trend van de lintbebouwing doorbroken. Stadskanaal kent nu ook nieuwbouwwijken die niet langs het kanaal zijn gebouwd. Het station komt aan de westkant van het Stadskanaal te liggen. Deze kant is tot die tijd nauwelijks bebouwd. Er is dus nog volop plaats voor een uitgebreid emplacement. Een nadeel is dat alle reizigers het druk bevaren kanaal over moeten steken.

Door de vele uitbreidingen van de treindienst is er de eerste jaren regelmatig reden tot feestvieren. Het grootste feest wordt georganiseerd bij de opening van het traject Zuidbroek - Stadskanaal. Via dit traject krijgen de bewoners namelijk een rechtstreeks verbinding met de stad Groningen. Deze stad is vooral in de eerste helft van de 20e eeuw, het grote handelscentrum van de streek. Veel producten worden in Groningen verhandeld. Daarnaast bezit de stad Groningen een uitgebreid assortiment aan allerhande scholen.

Aan de straatkant van het station staat op het stationsplein een staande klok om de reizigers de juiste tijd te geven.

Bestuur

Stadskanaal maakt oorspronkelijk deel uit van de gemeente Onstwedde. De gemeente Stadskanaal is in 1969 ontstaan uit de gemeente Onstwedde en een deel van de gemeente Wildervank. De gemeente Stadskanaal bestaat naast Stadskanaal uit de dorpen Musselkanaal, Onstwedde, Mussel en Alteveer. Ook de volgende gehuchten en buurtschappen horen bij de gemeente Stadskanaal: Barlage, Blekslage, Braamberg, Ceresdorp, Eerste Oomsberg, Höchte, Höfte, Holte, Horsten, Kopstukken, Oomsberg, Smeerling, Sterenborg, Ter Maarsch, Ter Wupping, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vledderveen, Vosseberg en Wessinghuizen. Onstwedde heeft in de periode 1880 tot 1969 de volgende burgemeesters gehad.

Naam: Van: Tot: Opmerking:
Izaäk Herman Reijnders 1869 1917 -
Klaas van Sevenhoven 1917 1929 -
Pieter Bergmeijer 1929 1939 -
Karel Gerrits 1939 1943 -
A.D.A.R.E.A. Fransema 1943 1945 -
Karel Gerrits 1945 1952 -
Sieto Robert Knottnerus 1952 1969 -

In de periode 1969 tot heden heeft Stadskanaal de volgende burgemeesters gehad.

Naam: Van: Tot: Opmerking:
Sieto Robert Knottnerus 1969 1976 -
Auke A. Bekkeringh van Rhijn 1977 1985 -
Frits Brink 1985 1992 -
Henk Rebel 1992 1996 -
Jur Stavast 1996 2009 In 2010 gekozen tot voorzitter NNTTM
Baukje (B.A.H.) Galama 2009 heden -

Voorzieningen

Hotel, café en restaurant Poppens
Tegenover het station wordt in 1905 een hotel door Poppens uit Martenshoek gebouwd. Aannemer G. Sluiter uit Vriescheloo zet het gebouw er voor NLG 9.733,-- neer. Het gebouw heeft op het personeel van de spoorwegen schijnbaar ook een verkeerde aantrekkingskracht. In november 1913 arresteert de marechaussee te Stadskanaal 3 beambten van de spoorwegen die zich schuldig hebben gemaakt aan inbraak en diefstal van vaten sterke drank uit de kelder van het hotel.

De stichting "Tabitha" van de baptisten in Nederland koopt in februari 1964 het voormalige hotel. Het pand wordt omgebouwd tot bejaardencentrum " Tabitha ". In het gebouw is plaats voor 28 bewoners. In 1977 komt het gebouw in het nieuws omdat het volgens de brandweer niet aan de veiligheidsvoorschriften voldoet. In juni 1988 sluit het bejaardencentrum.

[stadskanaal_028]
Hotel, café en restaurant Poppens tegenover het station van Stadskanaal. Vlak na de opening. Op de achtergrond de brugwachterswoning. Er is nog geen rails van de tram aanwezig.
Foto collectie Roelof Boelens.

[stadskanaal_021]
Hotel, café en restaurant Poppens tegenover het station van Stadskanaal.
Ansichtkaart, kaart is afgestempeld op 13 november 1919.
Koffiehuis Stam
In de garage tegenover het station heeft de familie Stam enige tijd een koffiehuis gehad.

Geen foto beschikbaar
Hotel Dopper
In 1905 kunnen de gasten van Hotel Dopper met een koetsje van het station gehaald en gebracht worden.

Geen foto beschikbaar
Top